Το πότε παρέχεται η φροντίδα είναι εξίσου σημαντικό με το τι συμβαίνει: επιχειρήματα υπέρ των χρονικά καθορισμένων στόχων στον καρκίνο του πνεύμονα

Σε μια νέα αναλυτική έκθεση του Δικτύου Πολιτικής για τον Καρκίνο του Πνεύμονα υποστηρίζεται ότι ο καθορισμός σαφών και μετρήσιμων προθεσμιών σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας αντιμετώπισης του καρκίνου του πνεύμονα θα μπορούσε να μειώσει τις καθυστερήσεις και να σώσει ζωές. Ακολουθούν οι λόγοι για τους οποίους η έκθεση αυτή αφορά άμεσα το έργο μας, καθώς και τα άτομα που ζουν με καρκίνο του πνεύμονα σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως. Το 2022, διαγνώστηκαν περίπου 2,5 εκατομμύρια άτομα και 1,8 εκατομμύρια έχασαν τη ζωή τους. Μέχρι το 2050, οι αριθμοί αυτοί προβλέπεται να φτάσουν τα 4,6 εκατομμύρια νέες περιπτώσεις και σχεδόν 3,6 εκατομμύρια θανάτους. Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβεται ένα πρόβλημα που συχνά παραβλέπεται: δεν αφορά μόνο το αν οι άνθρωποι λαμβάνουν καλή φροντίδα, αλλά και το πόσο γρήγορα την λαμβάνουν. Καθυστερήσεις συμβαίνουν σε κάθε στάδιο, από την αναγνώριση των συμπτωμάτων και τη λήψη μέτρων μετά από τυχαία διαπίστωση, έως την επιβεβαίωση της διάγνωσης και την έναρξη της θεραπείας. Κάθε καθυστέρηση μπορεί να περιορίσει τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές για έναν ασθενή και να μειώσει τις πιθανότητες επιβίωσής του.

Το Δίκτυο Πολιτικής για τον Καρκίνο του Πνεύμονα (Lung Cancer Policy Network), του οποίου μέλος είναι η οργάνωση «Lung Cancer Europe», έχει διατυπώσει μια σαφή θέση στο νέο ενημερωτικό σημείωμα πολιτικής που δημοσίευσε σχετικά με τους χρονικά προσδιορισμένους στόχους για τη φροντίδα των ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα.

Τι είναι οι χρονικά καθορισμένοι στόχοι και γιατί βοηθούν

Το κεντρικό επιχείρημα είναι σαφές. Τα συστήματα υγείας θα πρέπει να θέτουν χρονικά όρια: συγκεκριμένες, μετρήσιμες προθεσμίες για κάθε στάδιο της διαδικασίας, οι οποίες θα ενσωματώνονται στις κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες και στα εθνικά σχέδια για τον καρκίνο, με σαφή λογοδοσία σε περίπτωση μη τήρησής τους. Η έκθεση δεν καθορίζει συγκεκριμένους αριθμούς, οι οποίοι πρέπει να αντανακλούν τους πόρους και τις δομές κάθε χώρας. Υποστηρίζει ότι τα χρονικά όρια πρέπει να υπάρχουν γενικά, και ότι πολύ συχνά δεν υπάρχουν.

Όπου υπάρχουν, μπορούν να αποδώσουν. Σε μια κλινική του Καναδά, μια ανασχεδιασμένη διαδικασία διαλογής μείωσε τον μέσο χρόνο αναμονής για διάγνωση από 38 ημέρες σε 23, και για μια PET σάρωση από 38,5 ημέρες σε λιγότερο από 16. Το Εθνικό Πρόγραμμα Βέλτιστης Διαχείρισης του Καρκίνου του Πνεύμονα της Αγγλίας θέτει εξίσου σαφείς προσδοκίες: αξονική τομογραφία εντός 72 ωρών από την παραπομπή, πλήρης διαγνωστική εξέταση εντός 14 ημερών και πρώτη θεραπεία εντός 49 ημερών από την παραπομπή.

Το πρόβλημα είναι ότι οι στόχοι συχνά δεν επιτυγχάνονται, ενώ σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης δεν έχουν καν τεθεί εξ αρχής. Στην Αγγλία, ο στόχος των 62 ημερών από την παραπομπή έως τη θεραπεία δεν έχει επιτευχθεί σε εθνικό επίπεδο για πάνω από μια δεκαετία. Πολλές ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες για τον καρκίνο του πνεύμονα δεν ορίζουν καθόλου χρονικό πλαίσιο για τη διαγνωστική παραπομπή, ενώ η κατευθυντήρια οδηγία της Ευρωπαϊκής Αναπνευστικής Εταιρείας (European Respiratory Society) για το 2023 τονίζει τη σημασία της μείωσης των καθυστερήσεων, χωρίς όμως να προτείνει συγκεκριμένους στόχους. Αυτό το κενό αποτελεί μια ευκαιρία για χάραξη πολιτικής, και όχι μόνο ένα τεχνικό ζήτημα.

Οι καθυστερήσεις δεν γίνονται αισθητές με τον ίδιο τρόπο

Οι χρόνοι αναμονής επιβαρύνουν περισσότερο εκείνους που έχουν τις λιγότερες δυνατότητες να τους αντέξουν. Η έκθεση δείχνει ότι ο τόπος διαμονής, το εισόδημα και το φύλο ενός ατόμου μπορούν να επηρεάσουν τη διάρκεια της αναμονής του. Στην Ουγγαρία, διαπιστώθηκε ότι οι γυναίκες περιμένουν περισσότερο από τους άνδρες για τη θεραπεία του καρκίνου του πνεύμονα. Στη Σερβία, όπου ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί πλέον την κύρια αιτία εμφάνισης καρκίνου και θνησιμότητας, οι μοριακές εξετάσεις διατίθενται μόνο σε τρία πιστοποιημένα κέντρα σε ολόκληρη τη χώρα, και πολλοί άνθρωποι αναγκάζονται να πληρώνουν από την τσέπη τους, καθώς το δημόσιο σύστημα δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες. Δύο από τα τέσσερα πανεπιστημιακά πνευμονολογικά κέντρα της Σερβίας έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν χρονικούς στόχους, μια πρακτική που, σύμφωνα με την έκθεση, θα πρέπει να επεκταθεί σε ολόκληρη τη χώρα.

Η μείωση αυτών των ανισοτήτων σε ολόκληρη την Ευρώπη αποτελεί μία από τις βασικές μας προτεραιότητες. Οι χρονικά προσδιορισμένοι στόχοι, οι οποίοι εφαρμόζονται με δίκαιο τρόπο και παρακολουθούνται με βάση αξιόπιστα στοιχεία, αποτελούν ένα πρακτικό εργαλείο για την επίτευξη ακριβώς αυτού του σκοπού.

Ο χρόνος καθορίζει ποιος επωφελείται από την καινοτομία

Η έγκαιρη διεκπεραίωση καθορίζει επίσης αν οι ασθενείς μπορούν να επωφεληθούν καθόλου από την πρόοδο της ιατρικής. Η σύγχρονη θεραπεία του καρκίνου του πνεύμονα εξαρτάται συχνά από τις εξετάσεις βιοδεικτών, προκειμένου να αντιστοιχιστεί ο ασθενής με μια στοχευμένη θεραπεία, και όταν οι εξετάσεις αυτές καθυστερούν, το χρονικό περιθώριο μπορεί να χαθεί. Η έκθεση επισημαίνει ότι μόνο το 60% των γονιδιακών εξετάσεων στην Αγγλία παραδίδονται εγκαίρως. Οι καθυστερήσεις μπορεί να αναγκάσουν τους ασθενείς να περιμένουν για να ξεκινήσουν τη θεραπεία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επηρεάσουν την πρόσβαση σε στοχευμένες θεραπείες, όπου οι κανόνες χρηματοδότησης περιορίζουν τη χρήση τους στο πλαίσιο της πρώτης γραμμής θεραπείας.

Η διασφάλιση της έγκαιρης και ισότιμης πρόσβασης στις εξετάσεις βιοδεικτών αποτελεί ένα από τα βασικά μας αιτήματα και έχει ενσωματωθεί στο Χάρτη μας ως πρότυπο που κάθε άτομο που πάσχει από καρκίνο του πνεύμονα δικαιούται να αναμένει. Μια θεραπεία που υπάρχει, αλλά χορηγείται πολύ αργά, δεν βοηθά κανέναν.

Η ίδια λογική ισχύει και για την εξειδικευμένη περίθαλψη. Η συντονισμένη αξιολόγηση από μια πολυεπιστημονική ομάδα είναι καθοριστικής σημασίας για την έγκαιρη και ορθή λήψη θεραπευτικών αποφάσεων, ωστόσο απέχει ακόμη πολύ από το να είναι γενικευμένη πρακτική. Η καθιέρωση της πολυεπιστημονικής αξιολόγησης ως τυπικού στοιχείου κάθε νέας διάγνωσης αποτελεί τόσο δέσμευση του Χάρτη όσο και έναν από τους πιο σίγουρους τρόπους για να διασφαλιστεί ότι οι ασθενείς θα προχωρούν στην πορεία περίθαλψης χωρίς περιττές καθυστερήσεις.

Το πλαίσιο υπάρχει ήδη

Το μήνυμα της έκθεσης συνάδει απόλυτα με το δικό μας: η ταχύτερη παροχή φροντίδας δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά αποτελεί μέτρο της αποτελεσματικότητας ενός συστήματος υγείας. Η Ευρώπη διαθέτει ήδη τα θεμέλια για να αναλάβει δράση. Το ευρωπαϊκό σχέδιο «Beating Cancer» θέτει στόχους για τον καρκίνο με σαφή χρονοδιαγράμματα, ενώ το ψήφισμα του ΠΟΥ για την υγεία των πνευμόνων παρέχει περαιτέρω στήριξη. Η μετατροπή αυτής της φιλοδοξίας σε χρονοδιαγραμμένους, μετρήσιμους και υπόλογους στόχους για τον καρκίνο του πνεύμονα θα σήμαινε έγκαιρη διάγνωση, περισσότερες θεραπευτικές επιλογές και λιγότερα άτομα των οποίων η κατάσταση επιδεινώνεται ενώ περιμένουν.

Για τα εκατομμύρια των ανθρώπων που θα διαγνωστούν με καρκίνο του πνεύμονα τα επόμενα χρόνια, ο χρόνος που θα λάβουν θεραπεία θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό πόσοι από αυτούς θα επιβιώσουν.

Το πλήρες ενημερωτικό σημείωμα είναι διαθέσιμο από το Δίκτυο Πολιτικής για τον Καρκίνο του Πνεύμονα.

Περαιτέρω πληροφορίες από το Lung Cancer Europe

• Ταχύτερες εξετάσεις βιοδεικτών για τον καρκίνο του πνεύμονα: το πιλοτικό πρόγραμμα FAST-NGS στην Ελλάδα

• Οι εξετάσεις βιοδεικτών εξελίσσονται με ταχύτερους ρυθμούς από ποτέ. Η Ευρώπη συμβαδίζει;

• Γιατί οι εξετάσεις βιοδεικτών θα πρέπει να αποτελούν μέρος της ρουτίνας σε όλες τις περιπτώσεις μη μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα (NSCLC)

• Άτλας πρόσβασης στη θεραπεία: σύγκριση της πρόσβασης στη θεραπεία του καρκίνου του πνεύμονα σε όλη την Ευρώπη

• Η Αγγλία υιοθετεί το cemiplimab για τον προχωρημένο καρκίνο του πνεύμονα