Ο καρκίνος του πνεύμονα στις γυναίκες: τι μας αποκαλύπτουν το συνέδριο ASCO 2026 και μια νέα ανασκόπηση στο περιοδικό Nature
Την περασμένη εβδομάδα, συνέβησαν δύο πράγματα ταυτόχρονα. Το μεγαλύτερο ογκολογικό συνέδριο στον κόσμο, το ASCO 2026, συγκέντρωσε χιλιάδες ερευνητές και κλινικούς ιατρούς στο Σικάγο. Παράλληλα, το περιοδικό Nature δημοσίευσε ένα ειδικό τεύχος της σειράς «Outlook» που περιλάμβανε ένα άρθρο με τίτλο: «Ο καρκίνος του πνεύμονα στις γυναίκες αναδεικνύεται ως ξεχωριστή ασθένεια».
Η σύγκλιση αυτή δεν ήταν τυχαία. Αντανακλούσε την κατεύθυνση προς την οποία οδεύει η επιστήμη.
Μια ασθένεια που εξελίσσεται
Για δεκαετίες, ο καρκίνος του πνεύμονα θεωρούνταν ότι αφορούσε κυρίως τους άνδρες καπνιστές. Αυτή η εικόνα δεν ισχύει πλέον.
Οι διαγνώσεις καρκίνου του πνεύμονα σε γυναίκες κάτω των 50 ετών αυξήθηκαν κατά 50% παγκοσμίως μεταξύ του 1990 και του 2023. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η διαφορά στη συχνότητα εμφάνισης μεταξύ νεαρών ανδρών και νεαρών γυναικών έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Σήμερα, για το 30 έως 43% των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα σε νεαρές γυναίκες δεν έχει εντοπιστεί κανένας παράγοντας κινδύνου.
Δεν πρόκειται για περιθωριακές μεταβολές. Υποδηλώνουν την ύπαρξη ενός πληθυσμού τον οποίο τα υφιστάμενα συστήματα δεν έχουν σχεδιαστεί να εντοπίζουν.
Οι γυναίκες που δεν έχουν καπνίσει ποτέ έχουν περισσότερες από διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο του πνεύμονα σε σύγκριση με τους άνδρες που δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Οι λόγοι δεν είναι πλήρως κατανοητοί, αλλά οι βιολογικές διαφορές τεκμηριώνονται όλο και περισσότερο. Οι γυναίκες με καρκίνο του πνεύμονα παρουσιάζουν διαφορετικά πρότυπα επιδιόρθωσης του DNA σε σχέση με τους άνδρες. Έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να φέρουν μεταλλάξεις-οδηγούς στα γονίδια EGFR και KRAS. Τα ενδογενή οιστρογόνα ενδέχεται να διαδραματίζουν κάποιο ρόλο στην ανάπτυξη του όγκου, αν και η έρευνα σχετικά με αυτό το θέμα παραμένει πολύπλοκη και, ενίοτε, αντιφατική. Οι περιβαλλοντικές εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένου του παθητικού καπνίσματος και της εσωτερικής ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τους καπνούς του μαγειρέματος, επηρεάζουν δυσανάλογα τις γυναίκες, γεγονός που συνδέεται εν μέρει με τους οικιακούς ρόλους, οι οποίοι εξακολουθούν να κατανέμονται άνισα.
Περίληψη 8603, Ετήσια Συνέλευση της ASCO 2026
Ποιος το παίρνει;
Έρευνα που παρουσιάστηκε στο συνέδριο ASCO 2026 επιβεβαιώνει ότι ο καρκίνος του πνεύμονα που εκδηλώνεται σε νεαρή ηλικία παρουσιάζει ένα ξεχωριστό προφίλ. Τα άτομα που διαγιγνώσκονται πριν από την ηλικία των 50 ετών είναι πιο πιθανό να είναι γυναίκες, να μην έχουν καπνίσει ποτέ και να φέρουν μεταλλάξεις-οδηγούς που μπορούν να αποτελέσουν στόχο θεραπείας, όπως οι EGFR και ALK. Είναι επίσης πιο πιθανό να διαγνωσθούν σε στάδιο 4.
Η μέση ηλικία για τον ALK-θετικό καρκίνο του πνεύμονα είναι 34 έτη. Για τον ROS1 είναι 36 έτη. Πρόκειται για άτομα σε ηλικία εργασίας, πολλά από τα οποία έχουν ευθύνες φροντίδας, ενώ ορισμένα σκέφτονται να δημιουργήσουν οικογένεια ή βρίσκονται ήδη στη διαδικασία αυτή.
Αυτό το προφίλ δεν είναι άγνωστο σε πολλούς ανθρώπους που πάσχουν από καρκίνο του πνεύμονα, ούτε στους οργανισμούς που τους υποστηρίζουν. Ωστόσο, γίνεται όλο και πιο εμφανές στην κλινική βιβλιογραφία.
Πηγή: Μελέτη SPARK-Lung, περίληψη 8070, Ετήσιο Συνέδριο της ASCO 2026
Ένα σύστημα διαλογής που βασίζεται σε ελλιπή δεδομένα
Τα ισχύοντα κριτήρια προληπτικού ελέγχου για τον καρκίνο του πνεύμονα βασίζονται κυρίως στο ιστορικό καπνίσματος. Αναπτύχθηκαν με βάση δεδομένα που προέρχονταν κυρίως από ανδρικούς πληθυσμούς. Στη μελέτη NELSON, τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή μελέτη προληπτικού ελέγχου για τον καρκίνο του πνεύμονα, συμμετείχε μόνο το 16% των γυναικών.
Νέα έρευνα σε μια ομάδα σχεδόν ενός εκατομμυρίου ατόμων δείχνει ότι τα κριτήρια που βασίζονται στο ιστορικό καπνίσματος αποκλείουν συστηματικά γυναίκες που διατρέχουν πραγματικό κίνδυνο, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Η μετάβαση από κριτήρια που βασίζονται στα «πακέτα-έτη» σε κριτήρια διάρκειας καπνίσματος θα επέκτεινε την επιλεξιμότητα για προληπτικό έλεγχο στις γυναίκες από το 55% στο 83,7% σε αυτή την ομάδα. Το δομικό αυτό πρόβλημα υπάρχει και στα ευρωπαϊκά προγράμματα προληπτικού ελέγχου, ακόμη και αν τα συγκεκριμένα στοιχεία προέρχονται από πληθυσμό των ΗΠΑ.
Πηγή: Περίληψη 8004, Ετήσια Συνέλευση της ASCO 2026
Το κενό στην εκπροσώπηση κατά τη δίκη
Ένα από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα σχετικά με τον καρκίνο του πνεύμονα στο συνέδριο ASCO 2026 προήλθε από τη μελέτη HARMONi-6, η οποία παρουσιάστηκε στην ολομέλεια. Από τους 532 συμμετέχοντες, οι 494 ήταν άνδρες. Το 7% ήταν γυναίκες. Αυτό ήταν ένα αποτέλεσμα που έκανε πρωτοσέλιδο σε μια από τις μεγαλύτερες σκηνές της ογκολογίας.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένο παράδειγμα. Από την ανάλυση κλινικών δοκιμών για τον μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα (NSCLC) μεταξύ 2010 και 2020 προέκυψε ότι μόνο το 38,7% των συμμετεχόντων ήταν γυναίκες. Ως εκ τούτου, οι κατευθυντήριες οδηγίες θεραπείας βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε στοιχεία που προέρχονται από άνδρες. Οι γυναίκες έχουν 25% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες από τη στοχευμένη θεραπεία σε σύγκριση με τους άνδρες, και είναι σημαντικά πιο πιθανό να μην τις αναφέρουν. Η εικόνα όσον αφορά την ανοσοθεραπεία είναι και πάλι διαφορετική, καθώς τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι οι άνδρες αποκομίζουν μεγαλύτερο όφελος από τους αναστολείς σημείων ελέγχου σε σύγκριση με τις γυναίκες, ενώ οι γυναίκες πριν την εμμηνόπαυση διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης τοξικοτήτων που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα.
Αυτές οι διαφορές είναι κλινικά σημαντικές. Ωστόσο, δεν λαμβάνονται ακόμη συστηματικά υπόψη κατά τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη θεραπεία.
Πηγή: HARMONi-6, περίληψη LBA4, Ετήσια Συνέλευση της ASCO 2026
Η ζωή με καρκίνο του πνεύμονα ως γυναίκα
Οι προκλήσεις δεν σταματούν στη διάγνωση. Η 10η Ετήσια Έκθεση της οργάνωσης «Lung Cancer Europe», η μεγαλύτερη παγκόσμια έρευνα που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ σχετικά με την ψυχική υγεία και τον καρκίνο του πνεύμονα, το τεκμηριώνει αυτό με βάση ευρωπαϊκά στοιχεία. Οι γυναίκες που ζουν με καρκίνο του πνεύμονα ανέφεραν σημαντικά χειρότερη ψυχική υγεία σε σύγκριση με τους άνδρες: σχεδόν το 30% ανέφερε κακή έως μέτρια ψυχική υγεία, σε σύγκριση με το 20% των ανδρών. Οι γυναίκες είχαν σημαντικά μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν διαγνωστεί με διαταραχή άγχους (23% έναντι 13% των ανδρών) και αισθάνθηκαν λιγότερο ικανές να διαχειριστούν τον συναισθηματικό αντίκτυπο της διάγνωσής τους. Οι γυναίκες ήταν επίσης πιο πιθανό να βιώσουν μεγαλύτερο αρνητικό αντίκτυπο στις οικονομικές τους υποθέσεις και στην επαγγελματική τους ζωή, και λιγότερο πιθανό να έχουν κάποιον στον οποίο θα μπορούσαν να βασιστούν για υποστήριξη.
Οι γυναίκες τείνουν να καθυστερούν την αναζήτηση ιατρικής φροντίδας, εν μέρει λόγω των ευθυνών φροντίδας που έχουν. Είναι πιο πιθανό να αντιμετωπίσουν οικονομικές επιπτώσεις από τη διάγνωση. Η σεξουαλική υγεία συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο συχνά αναφερόμενων πηγών δυσφορίας για τις γυναίκες με καρκίνο του πνεύμονα, ωστόσο σπάνια αποτελεί θέμα συζήτησης σε κλινικό περιβάλλον.
Για τις νεότερες γυναίκες, η αλληλεπίδραση του καρκίνου του πνεύμονα με τη γονιμότητα και τον οικογενειακό προγραμματισμό εγείρει ερωτήματα τα οποία η κλινική βιβλιογραφία μόλις αρχίζει να εξετάζει. Η συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα που διαγιγνώσκεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αυξάνεται. Σήμερα, στη δημοσιευμένη παγκόσμια βιβλιογραφία υπάρχουν λιγότερες από 100 επιβεβαιωμένες περιπτώσεις. Βρίσκεται σε φάση δημιουργίας ένα ευρωπαϊκό μητρώο για τη συλλογή αυτών των δεδομένων, αλλά βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο.
Τι εξακολουθούμε να μαθαίνουμε
Το Nature Outlook που εκδόθηκε αυτή την εβδομάδα περιγράφει τον καρκίνο του πνεύμονα στις γυναίκες ως μια κακοήθη νόσο για την οποία «εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές ανισότητες στην έρευνα, την ανίχνευση και τη θεραπεία». Το άρθρο καλύπτει τους παράγοντες κινδύνου, τη βιολογία της νόσου, τον προληπτικό έλεγχο, την ανταπόκριση στη θεραπεία και την επιβίωση. Εντοπίζει τα σημεία στα οποία συσσωρεύονται οι διαφορές σε όλο το φάσμα της πορείας της νόσου και τα σημεία στα οποία οι γυναίκες εξακολουθούν να μην λαμβάνονται υπόψη.
Βρισκόμαστε σε ένα αρχικό στάδιο κατανόησης του γιατί ο καρκίνος του πνεύμονα επηρεάζει τις γυναίκες με διαφορετικό τρόπο και ποιες είναι οι συγκεκριμένες προκλήσεις που αντιμετωπίζει αυτή η ομάδα όσον αφορά την έρευνα, την κλινική πρακτική και την πολιτική. Αυτή η κατανόηση πρέπει να εξελιχθεί και χρειάζεται ευρωπαϊκά δεδομένα για να τεκμηριωθεί.