Η κρίση πρόσβασης στα φάρμακα στην Ευρώπη: Τι σημαίνουν τα τελευταία στοιχεία για τον καρκίνο του πνεύμονα

Αυτή την εβδομάδα, η EFPIA δημοσίευσε την ετήσια έκθεσή της με τίτλο «WAIT». Η έκθεση αυτή παρακολουθεί το πόσο γρήγορα τα φάρμακα που έχουν εγκριθεί από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων φτάνουν στους πολίτες των κρατών μελών της ΕΕ. Τα στοιχεία για το 2025, τα οποία αφορούν 168 φάρμακα που εγκρίθηκαν μεταξύ 2021 και 2024, δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά.

Σχεδόν τα μισά από αυτά τα φάρμακα, το 49%, δεν είναι διαθέσιμα στους πολίτες της Ευρώπης. Το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί από το 46% το 2019. Το ποσοστό των φαρμάκων που περιλαμβάνονται πλήρως στους καταλόγους δημόσιας κάλυψης έχει μειωθεί από το 42% το 2019 στο 28% το 2025. Ένα επιπλέον 17% διατίθεται μόνο υπό περιορισμένους όρους, ποσοστό που έχει αυξηθεί από το 6% πριν από έξι χρόνια.

Ο διάμεσος χρόνος από την έκδοση της ευρωπαϊκής άδειας κυκλοφορίας έως τη διαθεσιμότητα σε ολόκληρη την ήπειρο είναι 532 ημέρες. Στη Γερμανία, ο διάμεσος χρόνος αναμονής είναι 56 ημέρες. Στη Ρουμανία, είναι 1.201 ημέρες. Πρόκειται για διαφορά άνω των τριών ετών, για τα ίδια φάρμακα, τα οποία έχουν εγκριθεί από τον ίδιο ρυθμιστικό φορέα, για ανθρώπους που ζουν στην ίδια ήπειρο.

Στον τομέα της ογκολογίας, η τάση κινείται προς τη λάθος κατεύθυνση. Ο μέσος χρόνος μέχρι τη διάθεση των φαρμάκων κατά του καρκίνου αυξάνεται κάθε χρόνο. Η ανάλυση της EFPIA επισημαίνει επίσης μια πτωτική τάση στον αριθμό των φαρμάκων που έχουν εγκριθεί από την FDA και στη συνέχεια από τον EMA, με ιδιαίτερα απότομη πτώση από τον Οκτώβριο του 2025.

Πρόκειται για στατιστικά στοιχεία σε επίπεδο συστήματος. Ωστόσο, πίσω από κάθε αριθμό κρύβεται ένας άνθρωπος, οι θεραπευτικές επιλογές του οποίου δεν καθορίζονται από τις δυνατότητες που προσφέρει η επιστήμη, αλλά από το πού στην Ευρώπη τυχαίνει να ζει.

Τι σημαίνει αυτό για τον καρκίνο του πνεύμονα

Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο στην Ευρώπη. Αποτελεί επίσης έναν από τους τομείς της ογκολογίας που εξελίσσεται με τους ταχύτερους ρυθμούς. Οι νέες θεραπευτικές επιλογές, ιδίως όσον αφορά τους μοριακά καθορισμένους υποτύπους, έχουν μεταμορφώσει τα αποτελέσματα για ορισμένες ομάδες ασθενών κατά την τελευταία δεκαετία. Τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη συνεχίζουν να αποφέρουν αποτελέσματα που θα ήταν αδιανόητα πριν από δέκα χρόνια.

Ωστόσο, οι θεραπείες που διατίθενται στους πολίτες σε χώρες με ταχύτερα και καλύτερα χρηματοδοτούμενα συστήματα αποζημίωσης είναι οι ίδιες θεραπείες που παραμένουν μη διαθέσιμες ή υπό περιορισμούς για χρόνια σε άλλες χώρες. Τα στοιχεία της EFPIA δείχνουν ότι στη Γερμανία ήταν διαθέσιμα 156 από τα 168 φάρμακα που παρακολουθήθηκαν. Στη Μάλτα ήταν διαθέσιμα 22. Το χάσμα μεταξύ των χωρών με την καλύτερη και τη χειρότερη απόδοση όσον αφορά τη διαθεσιμότητα ήταν 88%.

Δεν πρόκειται για το τι μπορεί να προσφέρει η ιατρική. Πρόκειται για το αν τα συστήματα υγείας, τα πλαίσια αποζημίωσης και οι διαπραγματεύσεις για τις τιμές είναι δομημένα κατά τρόπο που να εξασφαλίζουν την πρόσβαση στις θεραπείες για όσους τις χρειάζονται. Όπως έγραψε η πρόεδρος της Lung Cancer Europe, Ντέμπρα Μοντάγκιου, στην Ετήσια Έκθεσή της για την περίοδο 2025-2026, «έχει γίνει πιο σαφές ότι αυτές οι εξελίξεις δεν φτάνουν σε όλους εξίσου».

Τι μας λένε τα άτομα που έχουν προσβληθεί από καρκίνο του πνεύμονα

Η πρόσβαση σε εγκεκριμένα φάρμακα αποτελεί μία μόνο πτυχή ενός ευρύτερου πλαισίου. Η έρευνα της οργάνωσης «Lung Cancer Europe», η οποία βασίζεται σε ερωτηματολόγια που συμπλήρωσαν πάνω από 2.000 άτομα που έχουν πληγεί από τον καρκίνο του πνεύμονα σε 34 ευρωπαϊκές χώρες, δείχνει με συνέπεια ότι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι εκτείνονται πολύ πέρα από το αν ένα φάρμακο καλύπτεται από το σύστημα υγείας.

Η 9η Έκθεσή μας, που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2024, κατέδειξε ότι το 40% των ερωτηθέντων δεν έλαβε επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τη διάγνωση, τη θεραπεία και τη φροντίδα τους. Οι μισοί δεν έλαβαν καμία πληροφορία σχετικά με εναλλακτικές θεραπευτικές επιλογές. Σχεδόν εννέα στους δέκα αναζήτησαν πληροφορίες εκτός του συστήματος υγείας, ενώ ένας στους τέσσερις είτε δεν μπόρεσε να βρει ό,τι χρειαζόταν είτε βρήκε πληροφορίες που ήταν ανακριβείς ή αβάσιμες. Οι πολύπλοκες πληροφορίες αναγνωρίστηκαν ως το μεγαλύτερο εμπόδιο για την ουσιαστική συμμετοχή στις αποφάσεις σχετικά με τη θεραπεία.

Η 11η Έκθεσή μας, που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026, επικεντρώθηκε στην ψυχική υγεία. Κατά μέσο όρο, το 89,3% του συνόλου των ερωτηθέντων αντιμετώπισε σημαντικές συναισθηματικές δυσκολίες μετά τη διάγνωση. Το 31% δεν έλαβε καμία ψυχολογική υποστήριξη σε κανένα στάδιο της θεραπείας του. Το βάρος αυτό κατανέμεται άνισα. Τα άτομα που πάσχουν από μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα ανέφεραν τα υψηλότερα επίπεδα ψυχικής δυσφορίας, με το 66,2% να αναφέρει αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία. Το 74,3% δεν παραπέμφθηκε ποτέ σε οργάνωση ασθενών από τον πάροχο υγειονομικής περίθαλψής του. Τα άτομα που δεν είχαν υποβληθεί σε εξετάσεις βιοδεικτών ανέφεραν τα χειρότερα αποτελέσματα ψυχικής υγείας από όλες τις ομάδες που συμμετείχαν στην έρευνα.

Υπάρχει επίσης μια σαφής γεωγραφική διάσταση στα αποτελέσματα που αφορούν την ψυχική υγεία, η οποία αντιστοιχεί στενά στη γεωγραφική ανισότητα στην πρόσβαση στη θεραπεία που περιγράφουν τα στοιχεία της EFPIA. Οι ερωτηθέντες στην Ιταλία, την Ελβετία και τη Δανία ανέφεραν υψηλότερες βαθμολογίες ψυχικής υγείας. Εκείνοι στη Σλοβενία, την Ουκρανία και την Ελλάδα ανέφεραν τις μεγαλύτερες αρνητικές ψυχολογικές επιπτώσεις.

Το μοτίβο είναι σταθερό. Ο τόπος διαμονής των ανθρώπων στην Ευρώπη καθορίζει όχι μόνο τα φάρμακα που έχουν στη διάθεσή τους, αλλά και την ποιότητα των πληροφοριών που λαμβάνουν, τον βαθμό στον οποίο συμμετέχουν στις αποφάσεις σχετικά με τη φροντίδα τους, καθώς και την πιθανότητα να λάβουν υποστήριξη για την ψυχολογική τους ευημερία καθ’ όλη τη διάρκεια της ασθένειάς τους.

Τι πρέπει να αλλάξει

Η έκθεση της EFPIA προσδιορίζει τις αιτίες αυτών των καθυστερήσεων ως πολυπαραγοντικές: αργές ρυθμιστικές διαδικασίες, ασυμφωνία ως προς τις απαιτήσεις τεκμηρίωσης, ανεπαρκείς προϋπολογισμοί στα κράτη μέλη, καθώς και εμπορικές αποφάσεις σχετικά με το πού και πότε θα κυκλοφορήσουν τα φάρμακα. Δεν υπάρχει ένας μοναδικός μοχλός που μπορεί να ενεργοποιηθεί. Ωστόσο, οι τάσεις κινούνται προς μια κατεύθυνση που απαιτεί επείγουσα προσοχή από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τα συστήματα υγείας και όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς που διαδραματίζουν ρόλο στον τρόπο με τον οποίο τα φάρμακα φτάνουν στους πολίτες.

Η οργάνωση «Lung Cancer Europe» καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης σε ολόκληρη την Ευρώπη να αντιμετωπίσουν την ισότιμη πρόσβαση στη θεραπεία ως προτεραιότητα και όχι ως απλή επιδίωξη. Αυτό σημαίνει ταχύτερες και πιο συνεπείς διαδικασίες αποζημίωσης σε όλα τα κράτη μέλη, δέσμευση για την κάλυψη του ελλείμματος πληροφόρησης που αφήνει πάρα πολλούς ανθρώπους χωρίς τις γνώσεις που χρειάζονται για να κατανοήσουν και να διεκδικήσουν τη δική τους περίθαλψη, καθώς και την ενσωμάτωση της ψυχολογικής υποστήριξης ως βασικού στοιχείου της πορείας περίθαλψης του καρκίνου του πνεύμονα.

Και η ίδια η διαδικασία ανάπτυξης φαρμάκων βρίσκεται υπό πίεση. Νέα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν παράλληλα με την έκθεση WAIT δείχνουν μια πτωτική τάση στον αριθμό των φαρμάκων που εγκρίνονται από την Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) και στη συνέχεια λαμβάνουν έγκριση από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων, με ιδιαίτερα απότομη πτώση να καταγράφεται από τον Οκτώβριο του 2025. Για τα άτομα που πάσχουν από καρκίνο του πνεύμονα, όπου τόσες πολλές θεραπευτικές εξελίξεις σε μοριακά καθορισμένους υποτύπους έχουν προέλθει από την παγκόσμια σειρά υπό ανάπτυξη φαρμάκων, η μείωση του αριθμού των φαρμάκων που φτάνουν στις ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές θα επιδεινώσει τις ανισότητες πρόσβασης που ήδη περιγράφουν αυτά τα στοιχεία.

Τα φάρμακα υπάρχουν. Τα επιστημονικά στοιχεία αυξάνονται συνεχώς. Τώρα, η ευθύνη μας είναι να διασφαλίσουμε ότι αυτό που είναι εφικτό για μερικούς θα γίνει προσβάσιμο σε όλους.

*Πηγές: Δείκτης EFPIA Patients W.A.I.T. 2025 (δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2026)· 9η Έκθεση της Lung Cancer Europe (Νοέμβριος 2024)· 11η Έκθεση της Lung Cancer Europe (Μάρτιος 2026)· Ετήσια Έκθεση του Προέδρου της Lung Cancer Europe 2024-2025.*